ΣΧΟΟΑΠ
ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΕΑΣ
ΘΕΜΑ: Σχόλια πάνω στη μελέτη για ΣΧΟΟΑΠ Κέας
Κάποτε, στο Χρυσό Αιώνα της Αθήνας, το κοινό στο θέατρο ζητούσε από το μεγάλο Ευριπίδη να αλλάξει ένα κομμάτι από κάποιο έργο του. Τότε εκείνος ανέβηκε στη σκηνή και δήλωσε στον κόσμο ότι γράφει για να διδάσκει το λαό και όχι για να διδάσκεται από αυτόν.
Είναι προφανές ότι τόσο εκείνοι που έδωσαν την παραγγελία για τη σύνταξη της μελέτης για το ΣΧΟΟΑΠ Κέας όσο και εκείνοι που εκτέλεσαν την παραγγελία αυτή, δεν ακολουθούν το παράδειγμα του Ευριπίδη.
Η σύνταξη ενός σχεδίου όπου εν πολλοίς επιτρέπονται παντού τα πάντα (βλέπε, π.χ., προτεινόμενη Ζώνη 3 μελέτης) καταδεικνύει ότι τόσο οι μελετητές όσο και οι τοπικοί άρχοντες που αποδέχτηκαν και δημοσιοποίησαν (;) το σχέδιο, δε θέλησαν να «διδάξουν» στους Τζιώτες τις αρχές μιας αειφόρου, ήπιας ανάπτυξης που θα διατηρεί την ταυτότητα του νησιού αναβαθμίζοντας την ποιότητα της ζωής και τα οικονομικά των κατοίκων του σε βάθος χρόνου, αλλά υπέκυψαν στις απαιτήσεις τους για γρήγορες αλλαγές με στόχο τον εύκολο, βραχυπρόθεσμο προσπορισμό κερδών. Οι απαιτήσεις αυτές όμως είναι κοντόφθαλμες, και οι λύσεις στις οποίες οδηγούν θνησιγενείς.
Ο Σύλλογος των Φίλων της Κέας, επιθυμεί να υπενθυμίσει καταρχήν σε όλους τους ενδιαφερόμενους τα παρακάτω.
Η Κέα, με μια κατ’ εξοχήν γεωργοκτηνοτροφική οικονομία, είδε τις τελευταίες δεκαετίες μια απότομη ανάπτυξη βασισμένη στην προσέλκυση ξένων οικιστών. Η οικοδομή ακμάζει, τα μεροκάματα εκτοξεύονται στα ύψη, το ίδιο και η αξία της γης. Σήμερα, το ΣΧΟΟΑΠ που παρουσιάστηκε, επιδιώκει να μεγιστοποιήσει αυτή την ανάπτυξη. Αν εφαρμοστεί, πιθανόν να το επιτύχει – βραχυπρόθεσμα. Σε βάθος χρόνου όμως, θα τη μηδενίσει. Γιατί οι αρχικοί φορείς της σύγχρονης αυτής ανάπτυξης, οι οικιστές – που σήμερα είναι σχεδόν όσοι και οι γηγενείς μόνιμοι κάτοικοι – θα τα μαζέψουν και θα φύγουν από την Κέα αν δίπλα στα σπίτια τους δουν να ξεφυτρώνουν βιομηχανίες ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΟΧΛΗΣΗΣ. Που θα τις εξυπηρετούν ένα ήδη κορεσμένο οδικό δίκτυο, και ανεπαρκείς λιμενικές εγκαταστάσεις και υποδομές (ύδρευση, αποχέτευση, ηλεκτροδότηση κλπ).
Από την άλλη, οι γηγενείς μόνιμοι κάτοικοι θα πρέπει να θυμηθούν τι αντιμετωπίζει το νησί όταν εξαιτίας κάποιας απεργίας ή του κακού καιρού διακόπτεται η θαλάσσια συγκοινωνία. Οι ελλείψεις βασικών αγαθών είναι τεράστιες. Και αυτό γιατί η Τζια έπαψε να είναι αυτάρκης, καθώς η πλειοψηφία των κατοίκων της έστρεψε την πλάτη στις γεωργικές εργασίες και στράφηκε στην οικοδομή και – εν μέρει – στην παροχή υπηρεσιών. Αλλά και αυτοί που εξακολουθούν να ασχολούνται με τη γεωργία, θα πρέπει να σκεφθούν τις επιπτώσεις που θα έχει στις εκμεταλλεύσεις τους η γειτνίαση με βιομηχανικές εγκαταστάσεις (ρύπανση, μόλυνση προβληματικού ήδη υδροφόρου ορίζοντα, υποβάθμιση περιβάλλοντος, καυσαέρια, θόρυβοι).
Κατά συνέπεια, το όποιο ΣΧΟΟΑΠ θα έπρεπε να έχει ως στόχο τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη του νησιού με αξιοποίηση του αγροτοτουρισμού, των παραδοσιακών στοιχείων της Τζιας (οικισμοί, αρχιτεκτονική, αρχαιολογικοί χώροι, τοπικά προϊόντα, μουσικός πλούτος, δίκτυο μονοπατιών, παρθένες παραλίες κλπ) που αποτελούν το μαγνήτη ο οποίος φέρνει επισκέπτες και εισοδήματα στο νησί.
Εδώ, για να θυμηθούμε τον Ευριπίδη, οι τοπικές αρχές, οι φορείς και οι σύλλογοι της Κέας θα έπρεπε να αναλάβουν το ρόλο της διαπαιδαγώγησης, της ενημέρωσης και της καθοδήγησης των Κείων προς ένα ανθρώπινο, ήπιο και πλούσιο μέλλον. Αυτός είναι – πρέπει να είναι – ο ρόλος τους, και όχι η υποταγή σε βραχυπρόθεσμα – και εντέλει φθοροποιά – συμφέροντα, όπως αυτά που εκφράζει το προτεινόμενο ΣΧΟΟΑΠ. Για να μην ξυπνήσουν ένα πρωί οι Τζιώτες και δουν το νησί τους να έχει γίνει ένας δύσμορφος συνδυασμός βιομηχανικής περιοχής τύπου Ασπρόπυργου και μανιακού τουρισμού τύπου «κοσμικών» νησιών με κλειστές για το κοινό ακτές και «λαϊφστάιλ» θαλάσσια σπορ.
Αυτά, όσον αφορά στο ουσιαστικό σκέλος.
Ως προς τα τυπικά τώρα.
Θέματα τόσο σημαντικά όσο ο χωροταξικός σχεδιασμός, δεν μπορούν να γίνονται εν κρυπτώ και παραβύστω, αλλά, όπως και η νομοθεσία προβλέπει, με συμμετοχικές διαδικασίες. Ο Σύλλογος των Φίλων της Κέας θα αποδώσει σε αβλεψία την μη τήρηση στο σύνολό τους αυτών των διαδικασιών, και όχι σε αμφισβητήσιμα κίνητρα.
- Οι έντεκα τύποι ζωνών που προβλέπει η μελέτη, οι οποίες μπαίνουν η μία μέσα στην άλλη με εξαιρετικά πολύπλοκα σχήματα και δυσδιάκριτα όρια, δεν καθορίζουν έναν ουσιαστικό διαχωρισμό των χρήσεων γης. Με την ασάφειά τους, γεννούν ατμόσφαιρα νευρικότητας, θυμίζοντας εκείνο το «πλίνθοι, λίθοι, κέραμοι, ατάκτως ερριμένοι». Από την άλλη δε, η μελέτη προχωρά σε ορισμένα σημεία σε αυθαίρετη τροποποίηση εγκεκριμένων με Προεδρικά Διατάγματα ορίων, πράγμα που ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑ να κάνει.
- Παρά τις πολυάριθμες προτεινόμενες ζώνες, η μελέτη δεν καθορίζει συγκεκριμένα σημεία βιομηχανικών δραστηριοτήτων, επιτρέποντας την ίδρυση σχετικών μονάδων δίπλα σε κατοικίες και γεωργικές εκμεταλλεύσεις, ερχόμενη σε σύγκρουση με τις κατευθυντήριες γραμμές του Εθνικού Χωροταξικού και του ήδη εγκεκριμένου Περιφερειακού Χωροταξικού Νοτίου Αιγαίου για οργανωμένους υποδοχείς βιομηχανικών χρήσεων.
-Οι πανέμορφες παραλίες του νησιού παραδίδονται βορά σε εμπορικές εκμεταλλεύσεις που θα τις καταστήσουν μη προσβάσιμες στο ευρύτερο κοινό. Κάτι τέτοιο, θα οδηγήσει στη μίμηση απεχθών μοντέλων μανιακού τουρισμού, θορυβώδους και «γκλαμουράτου». Πράγμα που η συντριπτική πλειοψηφία γηγενών μονίμων κατοίκων και οικιστών απεύχονται μετά βδελυγμίας.
Συγκεκριμένες προτάσεις για τη βελτίωση της μελέτης ΣΧΟΟΑΠ περιλαμβάνονται στις παρεμβάσεις της γνωστής πολεοδόμου Κας Ουρανίας Κλουτσινιώτη και του αρχιτέκτονα-πολεοδόμου Κου Αθαν. Ζούλια, θερμών φίλων της Κέας, που έχουν ήδη σταλεί στο Δήμο των Κείων. Υποθέτουμε ότι θα υπάρχουν και άλλες παρεμφερείς παρεμβάσεις, μια που στην Τζια υπεραφθονούν οι ειδικοί αρχιτέκτονες, πολεοδόμοι και χωροτάκτες – και είναι απορίας άξιο το ότι δε ζήτησε κανείς τη γνώμη τους.
Ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΚΕΑΣ
Παρασκευή 21 Μαρτίου 2008
Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π Δήμου Κέας - ΣΧΟΛΙΑ Κ.ΚΛΟΥΤΣΙΝΙΩΤΗ
ΟΥΡΑΝΙΑ ΚΛΟΥΤΣΙΝΙΩΤΗ, ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ –ΠΟΛΕΟΔΟΜΟΣ
ΒΟΥΚΟΥΡΕΣΤΙΟΥ 23, 106 71 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210 36 00 711 – 714, FAX 210 36 29 338
E-MAIL: rania_kl@hol.gr
Αθήνα, 26 Ιανουαρίου 2008
Θέμα: Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π Δήμου Κέας – Β1 Στάδιο
Σχετ.: Τεύχος και συνοδευτικοί χάρτες της Μελέτης, η οποία εκπονείται για λογαριασμό του Δήμου
ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ και ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΣΤΗ Β1 ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π ΚΕΑΣ
Πρόταση για δημιουργία ζωνών προστασίας στο νησί.
Η γενική κατεύθυνση η οποία οφείλει να τηρείται απαρέγκλιτα κατά τον σχεδιασμό του όποιου χωρικού συστήματος (από κτίριο κατοικίας και διαμόρφωση κοινοχρήστων χώρων έως και χωροταξική οργάνωση) αναφέρεται άμεσα στις δυνατότητες που παρέχονται διαμέσου του (του σχεδιασμού), ώστε να ελέγχεται με ευχέρεια η εφαρμογή των όποιων ρυθμίσεων προβλέπει.
Στην περίπτωση της χωρικής ενότητας ενός μικρού νησιού πρέπει αφ ’ενός να είναι περιορισμένος ο αριθμός των προβλεπόμενων διαφοροποιημένων ζωνών και να διατάσσονται αρμονικά στο χώρο και αφ’ ετέρου τα μεταξύ τους όρια να είναι εύκολα διακριτά (κορυφογραμμές, ρέματα, λεκάνες απορροής, κλπ.). Αυτό είχε επισημανθεί και είχε γίνει αποδεκτό από τα Δημοτικά Συμβούλια της περιόδου ‘Μελέτη Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου’ - ήδη πέραν της δεκαπενταετίας!!!- και είχαμε κάνει ενέργειες προς στην Αρχαιολογική Υπηρεσία να καταργήσει τις δήθεν διαφοροποιήσεις στους όρους δόμησης των ζωνών Β, διότι κανείς δεν μπορεί να ελέγξει τα αποτελέσματά τους.
Νομίζω ότι το αποτέλεσμα που επιτυγχάνεται καθημερινά με τη δόμηση στις ζώνες Β (ο καθένας χτίζει ό,τι θέλει καθ’ υπέρβαση των επιτρεπομένων) αιτιολογεί με το παραπάνω τις από τότε ανησυχίες μας.
Στην πρόταση της συγκεκριμένης Μελέτης (βλ. Σχέδιο Χρήσεων Γης και Προστασίας Περιβάλλοντος) παρατηρείται μια υπερβολικά έντονη κινητικότητα, με διαδοχικές, συνεχείς και αναιτιολόγητες εναλλαγές ζωνών, οι οποίες έχουν χαραχθεί με ένα πολύπλοκο σύστημα ορίων στο εσωτερικό κάθε επιμέρους μικρότερης χωρικής ενότητας. Πέρα από το γεγονός ότι οι προβλεπόμενες ρυθμίσεις για κάθε μια από αυτές δεν διαφοροποιούνται σημαντικά και άρα το σύστημα ‘patchwork’ (για παράδειγμα οι προτεινόμενες ζώνες 3 και 4, που καλύπτουν σημαντικό ποσοστό της έκτασης του νησιού) δεν προσφέρει λύσεις, ενώ αντιθέτως η διαρκής εναλλαγή των ζωνών του αποπνέει ανησυχία, αντί να δημιουργεί το αίσθημα της απλότητας και της ηρεμίας, που εξασφαλίζουν οι επεξεργασμένες προτάσεις.
Θα έβλεπα μια νέα επεξεργασία, απλουστευμένη στη βάση του Δομικού Σχεδίου Χωρικής Οργάνωσης Δήμου Κέας της ίδιας Μελέτης. Σημειώνω πάντως πως δεν προκύπτει από πουθενά με ποιόν τρόπο από αυτό το υπεραπλουστευμένο -είναι αλήθεια- δομικό σχέδιο οδηγούμαστε στην σχεδιαστική επιλογή ζωνών μα την τεχνική του ‘patchwork’.
Περιοχές προς ένταξη σε Σχέδιο Πόλης
Κατά τη γνώμη μου οι επεκτάσεις των δύο παραδοσιακών οικισμών (Λιμάνι και Βουρκάρι) είναι αναιτιολόγητα εκτεταμένες. Σημειώνω ότι οι επεκτάσεις των οικισμών, που ως γνωστόν αποτελούν δαπανηρή λύση για το κοινωνικό σύνολο, υποτίθεται ότι γίνονται για να καλύψουν τις ανάγκες πρώτης κατοικίας του μόνιμου πληθυσμού. Εκ των μεγεθών που είμαι σε θέση να γνωρίζω αρμοδίως, η Ελλάδα την επόμενη 20ετία δεν πρόκειται να υπεδιπλασιάσει τον μόνιμο πληθυσμό της, και φυσικά ούτε η Κέα να τον υπερδεκαπλασιάσει.
Η παραθεριστική κατοικία στην Κέα δημιουργείται από σχετικά εύπορα οικονομικά στρώματα και αναπτύσσεται με τους όρους της εκτός σχεδίου δόμησης, απολύτως άναρχα. Εδώ θα πρέπει να δοθεί το κύριο βάρος της Μελέτης, δηλαδή στη διατύπωση όρων και περιορισμών για την εκτός σχεδίου δόμηση, τόσο στις εκτεταμένες ζώνες που έχουν ήδη δομηθεί, όσο και στις επίσης εκτεταμένες που έχουν ήδη ‘νομίμως’ κατατμηθεί στα 4,0 στρ. (πριν την 31.12.2003), μάλιστα με δεδομένο ότι ο δραστικός περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης, ο οποίος προβλέπεται ακόμη και στο Εθνικό Χωροταξικό, δεν αναμένεται να θίξει την αρτιότητα και την κατάτμηση των 4,0 στρ., που σήμερα είναι νόμιμες. Υπενθυμίζω ο Μελετητής[1] του Προγράμματος ENVIREG Κέας – Κύθνου – Σερίφου – Σίφνου Ηλίας Μπεριάτος, το 1992 (15 χρόνια πριν!!!, πολύ πριν τον χαμό από την ανεξέλεγκτη δόμηση δηλαδή), είχε προτείνει γενικευμένη αρτιότητα 16,0 στρ., θέση την οποία ασφαλώς δεν εισηγούμαι, αλλά τη θέτω υπόψη σας, ως ενδεικτικό μέγεθος.
Υφιστάμενοι οικισμοί για τους οποίους προτείνεται ο καθορισμός ορίων
Πέραν των τριών οικισμών (Ιουλίδα, Κορησία, Βουρκάρι), από την συγκεκριμένη Μελέτη αναγνωρίζονται ως δυναμικοί οι οικισμοί Κούνδουρος, Ποίσες και Οτζιάς, για τους οποίους -για διάφορους λόγους, επίσης μη κατανοητούς[2], εάν εξαιρεθεί ο Οτζιάς, ο οποίος συγκροτεί εκ των πραγμάτων εκτεταμένη οικιστική περιοχή- δεν προτείνεται ο καθορισμός ορίων.
Η πραγματικότητα έχει ως εξής:
· Το Βουρκάρι είναι αποκλειστικά οικισμός παραθεριστικής κατοικίας –αφού τους χειμωνιάτικους μήνες δεν κατοικεί κανείς εκεί και φυσικά δεν χρήζει επεκτάσεων. Αντιθέτως, ο υφιστάμενος παραδοσιακός οικισμός έχει ανάγκη από περιφερειακή ζώνη απόλυτης προστασίας, ώστε να μην συνεχίζει να καταστρέφεται με αυτόν τον τρόπο.
· Ο Κούνδουρος και ο Οτζιάς δεν είναι παρά παραλιακοί οικισμοί παραθεριστικής κατοικίας και αυτοί κενοί κατοίκων τον χειμώνα (από Νοέμβριο έως Μάρτιο, πλήρως, μετά τα Σαββατοκύριακα από Απρίλιο έως Ιούνιο και από Σεπτέμβριο έως Οκτώβριο, για τους ίδιους λόγους όπως παραπάνω).
· Μένουν ο δυναμικός παραγωγικός παραλιακός οικισμός Ποίσες και ο δυναμικός παραγωγικός οικισμός της Κάτω Μεριάς στο εσωτερικό του νησιού, που συγκροτεί ένα δίκτυο με τις μικρές συγκεντρώσεις Αστρά, Ελληνικά και Χαβουνά. Για τους δύο αυτούς οικισμούς Ποίσες και Κάτω Μεριά -εάν η Μελέτη του ΣΧΟΟΑΠ διαθέτει ίχνος αναπτυξιακής διάστασης- θα πρέπει να διατυπωθούν ολοκληρωμένες προτάσεις.
Άλλοι οικισμοί δεν υπάρχουν στο νησί[3] και οποιαδήποτε απόπειρα οριοθέτησης έχει μοναδικό στόχο την κατάτμηση οικοπέδων σε έκταση μικρότερη των 4,0 στρ., πράγμα που απαγορεύεται πλέον και από την Ευρωπαϊκή και την Ελληνική νομοθεσία, δεδομένου ότι δεν επιτρέπεται πλέον ‘να δημιουργούνται χειρότερες συνθήκες για την εκμετάλλευση του περιβάλλοντος, από αυτές που είναι σήμερα εν ισχύ’.
Τέλος, επισημαίνω ότι, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, ‘ο καθορισμός των ορίων και των όρων και περιορισμών δόμησης … σε οικισμούς που βρίσκονται σε περιοχές οι οποίες προστατεύονται κατά τα άρθρα 18 και 19 του 1650/86 ή βάσει διεθνών συνθηκών γίνεται με Προεδρικό Διάταγμα, κατόπιν προτάσεως του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ’ (άρθρο 3, παρ.1 του Ν. 2442/1994), και αφορά σε όλους τους οικισμούς –τους πραγματικούς και τους φανταστικούς- που βρίσκονται εντός του περιγράμματος του Δικτύου ΦΥΣΗ 2000.
[1] Στη συνέχεια Γενικός Γραμματέας ΥΠΕΧΩΔΕ επί ΠΑΣΟΚ, μετά Γενικός Γραμματέας Δασών του Υπουργείου Γεωργίας, επί ΠΑΣΟΚ επίσης, μετά Καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και νυν Πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών
[2] Η αναφορά στις προστατευόμενες από την Αρχαιολογική Υπηρεσία ζώνες δεν συγκροτεί επιχείρημα, διότι τα περιγράμματα των ‘υφισταμένων δυναμικών οικισμών’ μπορεί να καθοριστούν εκτός
[3] αποδεικνύεται εύκολα με τις αεροφωτογραφίες και με στοιχεία για τους μόνιμους κατοίκους
ΒΟΥΚΟΥΡΕΣΤΙΟΥ 23, 106 71 ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210 36 00 711 – 714, FAX 210 36 29 338
E-MAIL: rania_kl@hol.gr
Αθήνα, 26 Ιανουαρίου 2008
Θέμα: Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π Δήμου Κέας – Β1 Στάδιο
Σχετ.: Τεύχος και συνοδευτικοί χάρτες της Μελέτης, η οποία εκπονείται για λογαριασμό του Δήμου
ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ και ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΣΤΗ Β1 ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ Σ.Χ.Ο.Ο.Α.Π ΚΕΑΣ
Πρόταση για δημιουργία ζωνών προστασίας στο νησί.
Η γενική κατεύθυνση η οποία οφείλει να τηρείται απαρέγκλιτα κατά τον σχεδιασμό του όποιου χωρικού συστήματος (από κτίριο κατοικίας και διαμόρφωση κοινοχρήστων χώρων έως και χωροταξική οργάνωση) αναφέρεται άμεσα στις δυνατότητες που παρέχονται διαμέσου του (του σχεδιασμού), ώστε να ελέγχεται με ευχέρεια η εφαρμογή των όποιων ρυθμίσεων προβλέπει.
Στην περίπτωση της χωρικής ενότητας ενός μικρού νησιού πρέπει αφ ’ενός να είναι περιορισμένος ο αριθμός των προβλεπόμενων διαφοροποιημένων ζωνών και να διατάσσονται αρμονικά στο χώρο και αφ’ ετέρου τα μεταξύ τους όρια να είναι εύκολα διακριτά (κορυφογραμμές, ρέματα, λεκάνες απορροής, κλπ.). Αυτό είχε επισημανθεί και είχε γίνει αποδεκτό από τα Δημοτικά Συμβούλια της περιόδου ‘Μελέτη Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου’ - ήδη πέραν της δεκαπενταετίας!!!- και είχαμε κάνει ενέργειες προς στην Αρχαιολογική Υπηρεσία να καταργήσει τις δήθεν διαφοροποιήσεις στους όρους δόμησης των ζωνών Β, διότι κανείς δεν μπορεί να ελέγξει τα αποτελέσματά τους.
Νομίζω ότι το αποτέλεσμα που επιτυγχάνεται καθημερινά με τη δόμηση στις ζώνες Β (ο καθένας χτίζει ό,τι θέλει καθ’ υπέρβαση των επιτρεπομένων) αιτιολογεί με το παραπάνω τις από τότε ανησυχίες μας.
Στην πρόταση της συγκεκριμένης Μελέτης (βλ. Σχέδιο Χρήσεων Γης και Προστασίας Περιβάλλοντος) παρατηρείται μια υπερβολικά έντονη κινητικότητα, με διαδοχικές, συνεχείς και αναιτιολόγητες εναλλαγές ζωνών, οι οποίες έχουν χαραχθεί με ένα πολύπλοκο σύστημα ορίων στο εσωτερικό κάθε επιμέρους μικρότερης χωρικής ενότητας. Πέρα από το γεγονός ότι οι προβλεπόμενες ρυθμίσεις για κάθε μια από αυτές δεν διαφοροποιούνται σημαντικά και άρα το σύστημα ‘patchwork’ (για παράδειγμα οι προτεινόμενες ζώνες 3 και 4, που καλύπτουν σημαντικό ποσοστό της έκτασης του νησιού) δεν προσφέρει λύσεις, ενώ αντιθέτως η διαρκής εναλλαγή των ζωνών του αποπνέει ανησυχία, αντί να δημιουργεί το αίσθημα της απλότητας και της ηρεμίας, που εξασφαλίζουν οι επεξεργασμένες προτάσεις.
Θα έβλεπα μια νέα επεξεργασία, απλουστευμένη στη βάση του Δομικού Σχεδίου Χωρικής Οργάνωσης Δήμου Κέας της ίδιας Μελέτης. Σημειώνω πάντως πως δεν προκύπτει από πουθενά με ποιόν τρόπο από αυτό το υπεραπλουστευμένο -είναι αλήθεια- δομικό σχέδιο οδηγούμαστε στην σχεδιαστική επιλογή ζωνών μα την τεχνική του ‘patchwork’.
Περιοχές προς ένταξη σε Σχέδιο Πόλης
Κατά τη γνώμη μου οι επεκτάσεις των δύο παραδοσιακών οικισμών (Λιμάνι και Βουρκάρι) είναι αναιτιολόγητα εκτεταμένες. Σημειώνω ότι οι επεκτάσεις των οικισμών, που ως γνωστόν αποτελούν δαπανηρή λύση για το κοινωνικό σύνολο, υποτίθεται ότι γίνονται για να καλύψουν τις ανάγκες πρώτης κατοικίας του μόνιμου πληθυσμού. Εκ των μεγεθών που είμαι σε θέση να γνωρίζω αρμοδίως, η Ελλάδα την επόμενη 20ετία δεν πρόκειται να υπεδιπλασιάσει τον μόνιμο πληθυσμό της, και φυσικά ούτε η Κέα να τον υπερδεκαπλασιάσει.
Η παραθεριστική κατοικία στην Κέα δημιουργείται από σχετικά εύπορα οικονομικά στρώματα και αναπτύσσεται με τους όρους της εκτός σχεδίου δόμησης, απολύτως άναρχα. Εδώ θα πρέπει να δοθεί το κύριο βάρος της Μελέτης, δηλαδή στη διατύπωση όρων και περιορισμών για την εκτός σχεδίου δόμηση, τόσο στις εκτεταμένες ζώνες που έχουν ήδη δομηθεί, όσο και στις επίσης εκτεταμένες που έχουν ήδη ‘νομίμως’ κατατμηθεί στα 4,0 στρ. (πριν την 31.12.2003), μάλιστα με δεδομένο ότι ο δραστικός περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης, ο οποίος προβλέπεται ακόμη και στο Εθνικό Χωροταξικό, δεν αναμένεται να θίξει την αρτιότητα και την κατάτμηση των 4,0 στρ., που σήμερα είναι νόμιμες. Υπενθυμίζω ο Μελετητής[1] του Προγράμματος ENVIREG Κέας – Κύθνου – Σερίφου – Σίφνου Ηλίας Μπεριάτος, το 1992 (15 χρόνια πριν!!!, πολύ πριν τον χαμό από την ανεξέλεγκτη δόμηση δηλαδή), είχε προτείνει γενικευμένη αρτιότητα 16,0 στρ., θέση την οποία ασφαλώς δεν εισηγούμαι, αλλά τη θέτω υπόψη σας, ως ενδεικτικό μέγεθος.
Υφιστάμενοι οικισμοί για τους οποίους προτείνεται ο καθορισμός ορίων
Πέραν των τριών οικισμών (Ιουλίδα, Κορησία, Βουρκάρι), από την συγκεκριμένη Μελέτη αναγνωρίζονται ως δυναμικοί οι οικισμοί Κούνδουρος, Ποίσες και Οτζιάς, για τους οποίους -για διάφορους λόγους, επίσης μη κατανοητούς[2], εάν εξαιρεθεί ο Οτζιάς, ο οποίος συγκροτεί εκ των πραγμάτων εκτεταμένη οικιστική περιοχή- δεν προτείνεται ο καθορισμός ορίων.
Η πραγματικότητα έχει ως εξής:
· Το Βουρκάρι είναι αποκλειστικά οικισμός παραθεριστικής κατοικίας –αφού τους χειμωνιάτικους μήνες δεν κατοικεί κανείς εκεί και φυσικά δεν χρήζει επεκτάσεων. Αντιθέτως, ο υφιστάμενος παραδοσιακός οικισμός έχει ανάγκη από περιφερειακή ζώνη απόλυτης προστασίας, ώστε να μην συνεχίζει να καταστρέφεται με αυτόν τον τρόπο.
· Ο Κούνδουρος και ο Οτζιάς δεν είναι παρά παραλιακοί οικισμοί παραθεριστικής κατοικίας και αυτοί κενοί κατοίκων τον χειμώνα (από Νοέμβριο έως Μάρτιο, πλήρως, μετά τα Σαββατοκύριακα από Απρίλιο έως Ιούνιο και από Σεπτέμβριο έως Οκτώβριο, για τους ίδιους λόγους όπως παραπάνω).
· Μένουν ο δυναμικός παραγωγικός παραλιακός οικισμός Ποίσες και ο δυναμικός παραγωγικός οικισμός της Κάτω Μεριάς στο εσωτερικό του νησιού, που συγκροτεί ένα δίκτυο με τις μικρές συγκεντρώσεις Αστρά, Ελληνικά και Χαβουνά. Για τους δύο αυτούς οικισμούς Ποίσες και Κάτω Μεριά -εάν η Μελέτη του ΣΧΟΟΑΠ διαθέτει ίχνος αναπτυξιακής διάστασης- θα πρέπει να διατυπωθούν ολοκληρωμένες προτάσεις.
Άλλοι οικισμοί δεν υπάρχουν στο νησί[3] και οποιαδήποτε απόπειρα οριοθέτησης έχει μοναδικό στόχο την κατάτμηση οικοπέδων σε έκταση μικρότερη των 4,0 στρ., πράγμα που απαγορεύεται πλέον και από την Ευρωπαϊκή και την Ελληνική νομοθεσία, δεδομένου ότι δεν επιτρέπεται πλέον ‘να δημιουργούνται χειρότερες συνθήκες για την εκμετάλλευση του περιβάλλοντος, από αυτές που είναι σήμερα εν ισχύ’.
Τέλος, επισημαίνω ότι, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, ‘ο καθορισμός των ορίων και των όρων και περιορισμών δόμησης … σε οικισμούς που βρίσκονται σε περιοχές οι οποίες προστατεύονται κατά τα άρθρα 18 και 19 του 1650/86 ή βάσει διεθνών συνθηκών γίνεται με Προεδρικό Διάταγμα, κατόπιν προτάσεως του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ’ (άρθρο 3, παρ.1 του Ν. 2442/1994), και αφορά σε όλους τους οικισμούς –τους πραγματικούς και τους φανταστικούς- που βρίσκονται εντός του περιγράμματος του Δικτύου ΦΥΣΗ 2000.
[1] Στη συνέχεια Γενικός Γραμματέας ΥΠΕΧΩΔΕ επί ΠΑΣΟΚ, μετά Γενικός Γραμματέας Δασών του Υπουργείου Γεωργίας, επί ΠΑΣΟΚ επίσης, μετά Καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και νυν Πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών
[2] Η αναφορά στις προστατευόμενες από την Αρχαιολογική Υπηρεσία ζώνες δεν συγκροτεί επιχείρημα, διότι τα περιγράμματα των ‘υφισταμένων δυναμικών οικισμών’ μπορεί να καθοριστούν εκτός
[3] αποδεικνύεται εύκολα με τις αεροφωτογραφίες και με στοιχεία για τους μόνιμους κατοίκους
ΣΧΟΟΑΠ Δήμου Κέας-ΣΧΟΛΙΑ ΑΘ.ΖΟΥΛΙΑΣ
Θέμα: ΣΧΟΟΑΠ Δήμου Κέας –
Προς ένα χωροταξικό ή προς ένα χωροΤΑΡΑΞΙΑΚΟ σχεδιασμό του νησιού μας ?
1 .Διαδικασίες
Είχαμε ακούσει για κάποιον τοπογράφο που προσπαθούσε να καταγράψει την υπάρχουσα κατάσταση στο νησί μετά την εγκατάλειψη της διαδικασίας για την ΖΟΕ της νήσου Κέας.
Αυτή την καταγραφή –ανάλυση- μπορέσαμε να τη βρούμε και να την διαβάσουμε ΜΟΝΟ META την ανάρτηση της πρότασης- Β1 φάσης ένός ΣΧΟΟΑΠ που μας ήρθε από το πουθενά , αγνοώντας την βασική προυπόθεση για τοπικό σχεδιασμό που προβλέπεται από την νομοθεσία – στο να προχωρά ο σχεδιασμός με την ενεργό συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων πολιτών.- (βλ.1337/1983 άρθρο 3 παρ.2 – ‘ Όταν η διαδικασία κινείται από το Δήμο ή την Κοινότητα ……..πρέπει να επιδιώκεται η συμμετοχή των ενδιαφερομένων πολιτών στην σύνταξη του γενικού πολεοδομικού σχεδίου … κλπ)
Να επισημάνω εδώ ότι η έννοια ‘ενδιαφερόμενοι πολίτες’ , είναι πολύ ισχυρότερη της έννοιας ‘δημότες’ και περιλαμβάνει κατά την γνώμη μου όλους τους ιδιοκτήτες στην Τζιά , ανεξαρτήτως της εγγραφής τους στα δημοτολόγια.
Υπάρχει λοιπόν ένα ερωτηματικό για την ουσιαστική (και όχι τυπική ή τυποφανή) εφαρμογή της νομοθεσίας μέχρι σήμερα όσον αφορά τις συμμετοχικές διαδικασίες. Αρκετοί κάτοικοι (και δημότες και παραθεριστές ) το εισπράξαμε σαν ένα είδος αδιαφανών διαδικασιών με ελαφρώς συνωμοτικό χαρακτήρα και θα ήταν κρίμα να υπάρχουν τέτοιες υπόνοιες αφού η αγάπη και το ενδιαφέρον όλων μας για την Τζιά θεωρούνται δεδομένα .
2. Ανάλυση
Στο τεύχος της Ανάλυσης , οι μελετητές έχουν κάνει μια συμπαθητική και αξιόλογη δουλειά συλλογής και αντιγραφής όλου του νομοθετικού πλαισίου που αφορά το νησί , καθορισμένου τόσο από το Περιφερειακό πλαίσιο Χωροταξικού σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης του Νοτίου Αιγαίου (ΦΕΚ 1487/10-10-2003) όσο και της Νομοθεσίας για τις αρχαιολογικές ζώνες καθώς και κάποιες περιοχές με εγκεκριμένο ΦΕΚ που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ . Επίσης παρουσιάζουν κάποια στατιστικά στοιχεία δημογραφικά και απασχόλησης. Καταγράφουν στοιχεία ντόπιας αρχιτεκτονικής , και ντόπιας πολιτιστικής κληρονομιάς και κάνουν κάποιες γενικές επισημάνσεις προβλημάτων.
Παρουσιάζονται ,επίσης , κάποιοι γενικοί χάρτες αναγνωρισης των εδαφολογικών χαρακτηριστικών του νησιού σε μεγάλη κλίμακα
Τέλος καταγράφουν τους στόχους πολεοδομικού σχεδιασμού που απορρέουν από τον Ν.2508/97 με έμφαση των οδηγιών του ΣΤΕ για την ΖΟΕ της Σίφνου.(που βέβαια έγινε με ΠΔ) καθώς επίσης και της επεξεργασίας διατάγματος για την ΖΟΕ Ν.Κέας που όμως δεν κατέληξε ποτέ σε ΠΔ και διατυπώνει κάποια σενάρια παρέμβασης . στην νέα αυτή διαδικασία ΣΧΟΟΑΠ με υπογραφή περιφερειάρχη. που επελέγει στην διαδικασία καθορισμού χρήσεων του νησιού , μετά το άδοξο τέλος της ΖΟΕ.(γιατί άραγε ?).
3. Πρόταση
Η Β1 φάση που έχει αναρτηθεί , αποτελείται κατ’αρχάς από ένα υπεραπλουστευμένο Δομικό σχέδιο Χωρικής Οργάνωσης (χάρτης Π.1) το οποίο υποτίθεται ότι θα εξειδίκευε στους επόμενους χάρτες με χρήσεις Γης και Προστασία του Περιβάλλοντος.(χάρτης Π.2 – Φύλλο 1 και Φύλλο 2 ) .
Εδώ ακριβώς (στους χάρτες Π2) αρχίζει το χωροΤΑΡΑΞΙΑΚΟ τμήμα του προτεινόμενου σχεδίου. Οι μελετητές παρουσιάζουν - πάλι από το πουθενά και χωρίς καμμία αιτιολόγηση και τεκμηρίωση – ένα σχέδιο με 11 τύπους ζωνών !!! με εξαιρετικά πολύπλοκα σχήματα και εντελώς δυσδιάκριτα όρια μεταξύ τους και συχνά χωρίς ουσιαστική διαφοροποίηση στις χρήσεις μεταξύ των ζωνών . Θα συμφωνήσω απόλυτα με την Πολεοδόμο και Αναγνωρισμένη φίλη του Νησιού Ουρανία Κλουτσινιώτη που χαρακτηρίζει αυτό το σχέδιο « ‘patchwork’ που δεν προσφέρει λύσεις, ενώ αντιθέτως η διαρκής εναλλαγή των ζωνών του αποπνέει ανησυχία, αντί να δημιουργεί το αίσθημα της απλότητας και της ηρεμίας, που εξασφαλίζουν οι επεξεργασμένες προτάσεις’» .
Αν σκεφτεί κανείς ότι ανάμεσα στις ζώνες αυτές υπάρχουν και οι περίφημες περιοχές απόλυτης προστασίας φύσης , τοπίου, μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς τις οποίες ο μελετητής θέλει να είναι αδόμητες, καθώς και γειτονικές ζώνες στις οποίες χωρίς λόγο και αιτία διαφοροποιούνται δραματικά στην αρτιότητα και τους όρους δόμησης , αντιλαμβανόμαστε το τεράστιο πρόβλημα που δημιουργείται ΚΑΙ ΘΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΕΙ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ,από την ασάφεια των ορίων τους.
Επισημαίνω ότι στις ζώνες απόλυτης προστασίας,προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς κλπ , ο μελετητής έχει υποχρέωση να μεταφέρει τα εγκεκριμένα όριά ΜΟΝΟ για ζώνες θεσμοθετημένες με προγενέστρα Π.Δ ,όπως ακριβώς κάνει με τις αρχαιολογικές ζώνες . (N.1650/1986 αρ.19 και 21 παρ1 , 2)
Αντίθετα , αυτός, προχωρά αυθαίρετα και σε καθορισμό νέων ή τροποποίηση των ορίων των εγκεκριμένων , παρόλο που σε μια μελέτη ΣΧΟΟΑΠ που εγκρίνεται από Περιφερειάρχη ΑΠΛΑ ΔΕΝ ΕΧΕΙ το δικάιωμα να το κάνει.
Οι επιφυλάξεις μου για την νομιμότητα της διαδικασίας αυτής (ΣΧΟΟΑΠ με περιφερειάρχη αντί ΖΟΕ ή άλλη διαδικασία με ΠΔ) σε ένα νησί με τόσους παράκτιους οικισμούς , με ζώνη NATURA σαφέστατα αρχειοθετημένη σε επίσημα ευρετήρια του ΥΠΕΧΩΔΕ μέχρι το 2006 , με τόσες αρχαιολογικές ζώνες και ζώνες προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς και με παραδοσιακό οικισμό (ΙΟΥΛΙΔΑ) ,έχουν διατυπωθεί και συνεχίζουν να διατυπώνονται προς κάθε κατεύθυνση.
Παρά τις πολυάριθμες ζώνες που προτείνει ο μελετητής , δεν καταφέρνει να οριοθετήσει ΤΗΝ ΜΙΑ χρήση που σε ένα κατ’εξοχή παραθεριστικό νησί πρέπει να οριοθετηθεί. Ετσι αφήνει στην Ζώνη 3 , διάχυτη την βιομηχανική δραστηριότητα ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ όχλησης , με αποτέλεσμα να είναι δυνατή η χωροθέτηση τέτοιων μονάδων δίπλα σε υπάρχουσες κατοικίες. Είναι προφανές ότι θα πρέπει να κάνει μια προσπάθεια να χωροθετήσει αυτές τις δραστηριότητες σε κάποιες καθορισμένες ζώνες που να αποφεύγονται οι συγκρούσεις χρήσεων γης, στα πλαίσια άλλωστε των κατευθύνσεων που έρχονται από το Εθνικό Χωροταξικό και το ήδη εγκεκριμένο Περιφερειακό Χωροταξικό Ν.Αιγαίου , για τους οργανωμένους υποδοχείς των βιομηχανικών χρήσεων.
Τι πρεπει να κάνουμε
Νομίζω ότι το σχέδιο της πρότασης Β1 θα πρέπει να αποσυρθεί σαν μη τεκμηριωμένο και να γίνει μια νέα απλουστευμένη επεξεργασία του στη βάση του Δομικού Σχεδίου Χωρικής Οργάνωσης,με οπωσδήποτε λιγώτερες ζώνες , οριοθετημένες με σαφήνεια σε σχέση με σταθερά γεωγραφικά στοιχεία (ρεμματιές, κορυφογραμμές υδατοκρίτες ,εδαφολογικοί σχηματισμοί κλπ).
Ο καθορισμός και η οριοθέτηση των ζωνών θα πρέπει να είναι απόλυτα τεκμηριωμένος , στην βάση των αρχών και στόχων του σχεδίου σε σχέση με την ανάπτυξη του νησιού και της προστασίας των στοιχείων που αποτελούν και τους πόλους έλξης για την ήπια ανάπτυξή του.
Τέτοια στοιχεία είναι
Α. Φυσικά οι υπέροχες παραλίες του νησιού στην πρωταρχική φυσική τους μορφή , με αυστηρό αποκλεισμό διαδικασιών εμπορευματοποίησης τους μέσω θαλάσσιων σπόρ και άλλων τρύκ Αν καταστραφούν αυτές οι παραλίες ή αν αποκλεισθεί με διάφορα τεχνάσματα η πρόσβασή σ’αυτές , τότε σύντομα το νησί θα μετεξελιχθεί στα αποτυχημένα και απεχθή μοντέλα τουριστικής ανάπτυξης άλλων νησιών και περιοχών που νομίζω ότι οι περισσότεροι φίλοι της Τζιάς θέλουν συνειδητά να αποφύγουν.
Β. Το αποκαλούμενο δάσος της βαλανιδιάς, το «ιερό» αυτό δένδρο της Τζιάς. Δεν νομίζω ότι είναι απαραίτητη η απαγόρευση της δόμησης μέσα στις περιοχές αυτές γιατί θα τις μισήσουν οι ιδιοκτήτες της. Να μπορούν να δομηθούν με ρυθμίσεις κάποια τμήματά τους χωρίς κοπή δένδρων και φυσικά με έγκριση της δασικής υπηρεσίας.
Γ. Οι παραδοσιακοί οικισμοί (Ιουλίδα) και τα στοιχεία αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Τζιάς.Να δοθούν κίνητρα διατήρησης των σταβλιών και των παλαιών καθηκιών. Να μην μετράνε σε ΣΔ και Κάλυψη όσο παραμένουν στην αρχική παραδοσιακή τους μορφή.
Να κινηθούν διαδικασίες χαρακτηρισμού σαν διατηρητέων των αξιολογότερων συμπλεγμάτων που κοσμούν σήμερα το νησί. Η μη προσμέτρησή τους σε ΣΔ και Κάλυψη θα είναι ένα κίνητρο για την διάσωσή τους
Δ. Ανάδειξη των παραδοσιακών μονοπατιών σε συνδυασμό με χώρους στάσης σε πηγές , εκκλησάκια κλπ. Υπάρχει σοβαρό ενδιαφέρον από συλλόγους περιπατητών για πεζοπορίες που θα μπορέσουν ενδεχόμενα να τονώσουν τον ήπιο χειμερινό τουρισμό.
Ε. Ανάδειξη των αρχαιολογικών περιοχών και μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς , με κορυφαίο στόχο την Καρθαία , που θα πρέπει να ενεργοποιηθεί και να γίνει προσβάσιμη , χωρίς βέβαια να απειληθεί ο αρχαιολογικός της πλούτος.
ΣΤ. Διατήρηση και ανάπτυξη αγροτικών και κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων σε συνδυασμό με αγροτοτουρισμό., Εδώ βλέπω ένα ρόλο διαπαιδαγώγησης και ψυχολογικής υποστήριξης των κατοίκων που θα πρέπει να ασκήσουν οι δημοτικές αρχές αλλά και άλλοι σύλλογοι φίλων της Τζιάς για την θωράκιση των ιδιοκτητών (τυπική και ουσιαστική ) ώστε να τους δημιουργηθούν κίνητρα για να κρατήσουν τα χωράφια τους και την χρήση τους και να μην τα ξεπουλήσουν για «τουριστικές μεζονέτες».
Ενίσχυση και προβολη των ιδιαίτερων ντόπιων προιόντων (Λόζα, κρασί, μέλι κλπ) και προσπάθεια ένταξής τους σε χαρακτηρισμούς προιόντων προέλευσης. Μελέτη άλλων παρόμοιων παραδειγμάτων σε Ελλάδα και εξωτερικό .
Ζ. Να γίνει σαφής διάκριση των πραγματικών οικισμών του νησιού , με κατοίκους χειμώνα – καλοκαίρι και να γίνουν οριοθετήσεις με αναπτυξιακό πνεύμα. Πιστεύω ότι ανάμεσα σ’αυτούςτους οικισμούς θα πρέπει να είναι η Κάτω Μεριά, τα Ελληνικά , τα Αστρα , τα Χαβουνά , το Φωτημάρι και οι Ποίσσες που θα εξασφαλίσουν την επιθυμητή ήπια ανάπτυξη της ενδοχώρας του νησιού.
Κλείνοντας θέλω να επισημάνω την τριπλή υπόσταση της έννοιας περιβάλλοντος. Υπάρχει η έννοια του φυσικού περιβάλλοντος , του δομημένου περιβάλλοντος και του ανθρώπινου περιβάλλοντος ( η ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων και συμπεριφορών μεταξύ των κατοίκων). Το ζητούμενο σε κάθε περίπτωση είναι η αναζήτηση της πολυπόθητης αρμονίας μεταξύ των τριών αυτών παραμέτρων. Τότε έχουμε ένα ωραίο περιβάλλον.
Επίσης σε ένα νησί που έχει την τύχη να έχει ένα τεράστιο πλούτο αξιόλογων αρχιτεκτόνων , αλλά και πολεοδόμων και χωροτακτών με δεδομένο πάθος για το νησί και οι περισσότεροι με ελάχιστα συμφέροντα ικανά να κεντρίσουν το καχύποπτο δαιμόνιο της φυλής μας , θα περίμενε κανείς να γίνει μια προσπάθεια αξιοποίησης τους, ΧΩΡΙΣ διακρίσεις για να είναι δεδομένη η αντικειμενικότητά τους , ώστε να υποβοηθήσουν το έργο των συμπαθών μελετητών , ιδίως στο θέμα των όρων δόμησης. –
Επισημαίνω ότι η σύνταξη ενός ειδικού οικοδομικού κανονισμού για το νησί, προβλέπεται από την νομοθεσία και βέβαια σε καμμία περίπτωση ΔΕΝ πρέπει να είναι αντιγραφή παραδειγμάτων από άλλα νησιά .
Θανάσης Ζούλιας - Φίλος της Κέας
Για περισσότερες πληροφορίες δες www.zoulias.com
Προς ένα χωροταξικό ή προς ένα χωροΤΑΡΑΞΙΑΚΟ σχεδιασμό του νησιού μας ?
1 .Διαδικασίες
Είχαμε ακούσει για κάποιον τοπογράφο που προσπαθούσε να καταγράψει την υπάρχουσα κατάσταση στο νησί μετά την εγκατάλειψη της διαδικασίας για την ΖΟΕ της νήσου Κέας.
Αυτή την καταγραφή –ανάλυση- μπορέσαμε να τη βρούμε και να την διαβάσουμε ΜΟΝΟ META την ανάρτηση της πρότασης- Β1 φάσης ένός ΣΧΟΟΑΠ που μας ήρθε από το πουθενά , αγνοώντας την βασική προυπόθεση για τοπικό σχεδιασμό που προβλέπεται από την νομοθεσία – στο να προχωρά ο σχεδιασμός με την ενεργό συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων πολιτών.- (βλ.1337/1983 άρθρο 3 παρ.2 – ‘ Όταν η διαδικασία κινείται από το Δήμο ή την Κοινότητα ……..πρέπει να επιδιώκεται η συμμετοχή των ενδιαφερομένων πολιτών στην σύνταξη του γενικού πολεοδομικού σχεδίου … κλπ)
Να επισημάνω εδώ ότι η έννοια ‘ενδιαφερόμενοι πολίτες’ , είναι πολύ ισχυρότερη της έννοιας ‘δημότες’ και περιλαμβάνει κατά την γνώμη μου όλους τους ιδιοκτήτες στην Τζιά , ανεξαρτήτως της εγγραφής τους στα δημοτολόγια.
Υπάρχει λοιπόν ένα ερωτηματικό για την ουσιαστική (και όχι τυπική ή τυποφανή) εφαρμογή της νομοθεσίας μέχρι σήμερα όσον αφορά τις συμμετοχικές διαδικασίες. Αρκετοί κάτοικοι (και δημότες και παραθεριστές ) το εισπράξαμε σαν ένα είδος αδιαφανών διαδικασιών με ελαφρώς συνωμοτικό χαρακτήρα και θα ήταν κρίμα να υπάρχουν τέτοιες υπόνοιες αφού η αγάπη και το ενδιαφέρον όλων μας για την Τζιά θεωρούνται δεδομένα .
2. Ανάλυση
Στο τεύχος της Ανάλυσης , οι μελετητές έχουν κάνει μια συμπαθητική και αξιόλογη δουλειά συλλογής και αντιγραφής όλου του νομοθετικού πλαισίου που αφορά το νησί , καθορισμένου τόσο από το Περιφερειακό πλαίσιο Χωροταξικού σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης του Νοτίου Αιγαίου (ΦΕΚ 1487/10-10-2003) όσο και της Νομοθεσίας για τις αρχαιολογικές ζώνες καθώς και κάποιες περιοχές με εγκεκριμένο ΦΕΚ που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ . Επίσης παρουσιάζουν κάποια στατιστικά στοιχεία δημογραφικά και απασχόλησης. Καταγράφουν στοιχεία ντόπιας αρχιτεκτονικής , και ντόπιας πολιτιστικής κληρονομιάς και κάνουν κάποιες γενικές επισημάνσεις προβλημάτων.
Παρουσιάζονται ,επίσης , κάποιοι γενικοί χάρτες αναγνωρισης των εδαφολογικών χαρακτηριστικών του νησιού σε μεγάλη κλίμακα
Τέλος καταγράφουν τους στόχους πολεοδομικού σχεδιασμού που απορρέουν από τον Ν.2508/97 με έμφαση των οδηγιών του ΣΤΕ για την ΖΟΕ της Σίφνου.(που βέβαια έγινε με ΠΔ) καθώς επίσης και της επεξεργασίας διατάγματος για την ΖΟΕ Ν.Κέας που όμως δεν κατέληξε ποτέ σε ΠΔ και διατυπώνει κάποια σενάρια παρέμβασης . στην νέα αυτή διαδικασία ΣΧΟΟΑΠ με υπογραφή περιφερειάρχη. που επελέγει στην διαδικασία καθορισμού χρήσεων του νησιού , μετά το άδοξο τέλος της ΖΟΕ.(γιατί άραγε ?).
3. Πρόταση
Η Β1 φάση που έχει αναρτηθεί , αποτελείται κατ’αρχάς από ένα υπεραπλουστευμένο Δομικό σχέδιο Χωρικής Οργάνωσης (χάρτης Π.1) το οποίο υποτίθεται ότι θα εξειδίκευε στους επόμενους χάρτες με χρήσεις Γης και Προστασία του Περιβάλλοντος.(χάρτης Π.2 – Φύλλο 1 και Φύλλο 2 ) .
Εδώ ακριβώς (στους χάρτες Π2) αρχίζει το χωροΤΑΡΑΞΙΑΚΟ τμήμα του προτεινόμενου σχεδίου. Οι μελετητές παρουσιάζουν - πάλι από το πουθενά και χωρίς καμμία αιτιολόγηση και τεκμηρίωση – ένα σχέδιο με 11 τύπους ζωνών !!! με εξαιρετικά πολύπλοκα σχήματα και εντελώς δυσδιάκριτα όρια μεταξύ τους και συχνά χωρίς ουσιαστική διαφοροποίηση στις χρήσεις μεταξύ των ζωνών . Θα συμφωνήσω απόλυτα με την Πολεοδόμο και Αναγνωρισμένη φίλη του Νησιού Ουρανία Κλουτσινιώτη που χαρακτηρίζει αυτό το σχέδιο « ‘patchwork’ που δεν προσφέρει λύσεις, ενώ αντιθέτως η διαρκής εναλλαγή των ζωνών του αποπνέει ανησυχία, αντί να δημιουργεί το αίσθημα της απλότητας και της ηρεμίας, που εξασφαλίζουν οι επεξεργασμένες προτάσεις’» .
Αν σκεφτεί κανείς ότι ανάμεσα στις ζώνες αυτές υπάρχουν και οι περίφημες περιοχές απόλυτης προστασίας φύσης , τοπίου, μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς τις οποίες ο μελετητής θέλει να είναι αδόμητες, καθώς και γειτονικές ζώνες στις οποίες χωρίς λόγο και αιτία διαφοροποιούνται δραματικά στην αρτιότητα και τους όρους δόμησης , αντιλαμβανόμαστε το τεράστιο πρόβλημα που δημιουργείται ΚΑΙ ΘΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΕΙ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ,από την ασάφεια των ορίων τους.
Επισημαίνω ότι στις ζώνες απόλυτης προστασίας,προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς κλπ , ο μελετητής έχει υποχρέωση να μεταφέρει τα εγκεκριμένα όριά ΜΟΝΟ για ζώνες θεσμοθετημένες με προγενέστρα Π.Δ ,όπως ακριβώς κάνει με τις αρχαιολογικές ζώνες . (N.1650/1986 αρ.19 και 21 παρ1 , 2)
Αντίθετα , αυτός, προχωρά αυθαίρετα και σε καθορισμό νέων ή τροποποίηση των ορίων των εγκεκριμένων , παρόλο που σε μια μελέτη ΣΧΟΟΑΠ που εγκρίνεται από Περιφερειάρχη ΑΠΛΑ ΔΕΝ ΕΧΕΙ το δικάιωμα να το κάνει.
Οι επιφυλάξεις μου για την νομιμότητα της διαδικασίας αυτής (ΣΧΟΟΑΠ με περιφερειάρχη αντί ΖΟΕ ή άλλη διαδικασία με ΠΔ) σε ένα νησί με τόσους παράκτιους οικισμούς , με ζώνη NATURA σαφέστατα αρχειοθετημένη σε επίσημα ευρετήρια του ΥΠΕΧΩΔΕ μέχρι το 2006 , με τόσες αρχαιολογικές ζώνες και ζώνες προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς και με παραδοσιακό οικισμό (ΙΟΥΛΙΔΑ) ,έχουν διατυπωθεί και συνεχίζουν να διατυπώνονται προς κάθε κατεύθυνση.
Παρά τις πολυάριθμες ζώνες που προτείνει ο μελετητής , δεν καταφέρνει να οριοθετήσει ΤΗΝ ΜΙΑ χρήση που σε ένα κατ’εξοχή παραθεριστικό νησί πρέπει να οριοθετηθεί. Ετσι αφήνει στην Ζώνη 3 , διάχυτη την βιομηχανική δραστηριότητα ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ όχλησης , με αποτέλεσμα να είναι δυνατή η χωροθέτηση τέτοιων μονάδων δίπλα σε υπάρχουσες κατοικίες. Είναι προφανές ότι θα πρέπει να κάνει μια προσπάθεια να χωροθετήσει αυτές τις δραστηριότητες σε κάποιες καθορισμένες ζώνες που να αποφεύγονται οι συγκρούσεις χρήσεων γης, στα πλαίσια άλλωστε των κατευθύνσεων που έρχονται από το Εθνικό Χωροταξικό και το ήδη εγκεκριμένο Περιφερειακό Χωροταξικό Ν.Αιγαίου , για τους οργανωμένους υποδοχείς των βιομηχανικών χρήσεων.
Τι πρεπει να κάνουμε
Νομίζω ότι το σχέδιο της πρότασης Β1 θα πρέπει να αποσυρθεί σαν μη τεκμηριωμένο και να γίνει μια νέα απλουστευμένη επεξεργασία του στη βάση του Δομικού Σχεδίου Χωρικής Οργάνωσης,με οπωσδήποτε λιγώτερες ζώνες , οριοθετημένες με σαφήνεια σε σχέση με σταθερά γεωγραφικά στοιχεία (ρεμματιές, κορυφογραμμές υδατοκρίτες ,εδαφολογικοί σχηματισμοί κλπ).
Ο καθορισμός και η οριοθέτηση των ζωνών θα πρέπει να είναι απόλυτα τεκμηριωμένος , στην βάση των αρχών και στόχων του σχεδίου σε σχέση με την ανάπτυξη του νησιού και της προστασίας των στοιχείων που αποτελούν και τους πόλους έλξης για την ήπια ανάπτυξή του.
Τέτοια στοιχεία είναι
Α. Φυσικά οι υπέροχες παραλίες του νησιού στην πρωταρχική φυσική τους μορφή , με αυστηρό αποκλεισμό διαδικασιών εμπορευματοποίησης τους μέσω θαλάσσιων σπόρ και άλλων τρύκ Αν καταστραφούν αυτές οι παραλίες ή αν αποκλεισθεί με διάφορα τεχνάσματα η πρόσβασή σ’αυτές , τότε σύντομα το νησί θα μετεξελιχθεί στα αποτυχημένα και απεχθή μοντέλα τουριστικής ανάπτυξης άλλων νησιών και περιοχών που νομίζω ότι οι περισσότεροι φίλοι της Τζιάς θέλουν συνειδητά να αποφύγουν.
Β. Το αποκαλούμενο δάσος της βαλανιδιάς, το «ιερό» αυτό δένδρο της Τζιάς. Δεν νομίζω ότι είναι απαραίτητη η απαγόρευση της δόμησης μέσα στις περιοχές αυτές γιατί θα τις μισήσουν οι ιδιοκτήτες της. Να μπορούν να δομηθούν με ρυθμίσεις κάποια τμήματά τους χωρίς κοπή δένδρων και φυσικά με έγκριση της δασικής υπηρεσίας.
Γ. Οι παραδοσιακοί οικισμοί (Ιουλίδα) και τα στοιχεία αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Τζιάς.Να δοθούν κίνητρα διατήρησης των σταβλιών και των παλαιών καθηκιών. Να μην μετράνε σε ΣΔ και Κάλυψη όσο παραμένουν στην αρχική παραδοσιακή τους μορφή.
Να κινηθούν διαδικασίες χαρακτηρισμού σαν διατηρητέων των αξιολογότερων συμπλεγμάτων που κοσμούν σήμερα το νησί. Η μη προσμέτρησή τους σε ΣΔ και Κάλυψη θα είναι ένα κίνητρο για την διάσωσή τους
Δ. Ανάδειξη των παραδοσιακών μονοπατιών σε συνδυασμό με χώρους στάσης σε πηγές , εκκλησάκια κλπ. Υπάρχει σοβαρό ενδιαφέρον από συλλόγους περιπατητών για πεζοπορίες που θα μπορέσουν ενδεχόμενα να τονώσουν τον ήπιο χειμερινό τουρισμό.
Ε. Ανάδειξη των αρχαιολογικών περιοχών και μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς , με κορυφαίο στόχο την Καρθαία , που θα πρέπει να ενεργοποιηθεί και να γίνει προσβάσιμη , χωρίς βέβαια να απειληθεί ο αρχαιολογικός της πλούτος.
ΣΤ. Διατήρηση και ανάπτυξη αγροτικών και κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων σε συνδυασμό με αγροτοτουρισμό., Εδώ βλέπω ένα ρόλο διαπαιδαγώγησης και ψυχολογικής υποστήριξης των κατοίκων που θα πρέπει να ασκήσουν οι δημοτικές αρχές αλλά και άλλοι σύλλογοι φίλων της Τζιάς για την θωράκιση των ιδιοκτητών (τυπική και ουσιαστική ) ώστε να τους δημιουργηθούν κίνητρα για να κρατήσουν τα χωράφια τους και την χρήση τους και να μην τα ξεπουλήσουν για «τουριστικές μεζονέτες».
Ενίσχυση και προβολη των ιδιαίτερων ντόπιων προιόντων (Λόζα, κρασί, μέλι κλπ) και προσπάθεια ένταξής τους σε χαρακτηρισμούς προιόντων προέλευσης. Μελέτη άλλων παρόμοιων παραδειγμάτων σε Ελλάδα και εξωτερικό .
Ζ. Να γίνει σαφής διάκριση των πραγματικών οικισμών του νησιού , με κατοίκους χειμώνα – καλοκαίρι και να γίνουν οριοθετήσεις με αναπτυξιακό πνεύμα. Πιστεύω ότι ανάμεσα σ’αυτούςτους οικισμούς θα πρέπει να είναι η Κάτω Μεριά, τα Ελληνικά , τα Αστρα , τα Χαβουνά , το Φωτημάρι και οι Ποίσσες που θα εξασφαλίσουν την επιθυμητή ήπια ανάπτυξη της ενδοχώρας του νησιού.
Κλείνοντας θέλω να επισημάνω την τριπλή υπόσταση της έννοιας περιβάλλοντος. Υπάρχει η έννοια του φυσικού περιβάλλοντος , του δομημένου περιβάλλοντος και του ανθρώπινου περιβάλλοντος ( η ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων και συμπεριφορών μεταξύ των κατοίκων). Το ζητούμενο σε κάθε περίπτωση είναι η αναζήτηση της πολυπόθητης αρμονίας μεταξύ των τριών αυτών παραμέτρων. Τότε έχουμε ένα ωραίο περιβάλλον.
Επίσης σε ένα νησί που έχει την τύχη να έχει ένα τεράστιο πλούτο αξιόλογων αρχιτεκτόνων , αλλά και πολεοδόμων και χωροτακτών με δεδομένο πάθος για το νησί και οι περισσότεροι με ελάχιστα συμφέροντα ικανά να κεντρίσουν το καχύποπτο δαιμόνιο της φυλής μας , θα περίμενε κανείς να γίνει μια προσπάθεια αξιοποίησης τους, ΧΩΡΙΣ διακρίσεις για να είναι δεδομένη η αντικειμενικότητά τους , ώστε να υποβοηθήσουν το έργο των συμπαθών μελετητών , ιδίως στο θέμα των όρων δόμησης. –
Επισημαίνω ότι η σύνταξη ενός ειδικού οικοδομικού κανονισμού για το νησί, προβλέπεται από την νομοθεσία και βέβαια σε καμμία περίπτωση ΔΕΝ πρέπει να είναι αντιγραφή παραδειγμάτων από άλλα νησιά .
Θανάσης Ζούλιας - Φίλος της Κέας
Για περισσότερες πληροφορίες δες www.zoulias.com
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)